3 x Z: Zakuj, Zdaj, Zapomnij

Mówimy: święta, święta i po świętach. Można by też powiedzieć: matury, matury i już po maturach. Różne informacje, które intensywnie pakowaliście sobie do głów, niedługo zaczną się powoli ulatniać. Pewnie już nawet zaczęły. Tempo tego procesu zależeć będzie na pewno od tego, w jaki sposób informacje zostały „zakodowane” – czy jako pojedyncze fakty, daty, liczby, nazwiska itd., czy też nadałeś im w czasie uczenia się pewną strukturę, tworzącą sensowną całość, opartą na uogólnionych wnioskach, z którymi dopiero powiązane są szczegóły. Zależy też od tego, czy uczyłeś się, by wiedzieć i rozumieć, czy po prostu aby zdać.

Jednak nawet dobra motywacja i jak najlepsza organizacja materiału pamięciowego nie zapobiegnie zapominaniu informacji po upływie jakiegoś czasu i wydobycie zapamiętanego materiału okaże się niemożliwe. Jak to jest, że zapominamy? Co to znaczy, że coś, co pamiętaliśmy, jest już niedostępne. Wyparowuje? Następuje jakiś reset mózgu? Przedstawię poniżej 4 poglądy wyjaśniające, na czym to zapominanie właściwie polega.

  • Zanikanie

zd22Zgodnie z tą teorią informacje są z czasem tracone, tak, jak barwy obrazu blakną na słońcu. Aby jednak mieć pewność, że to zanikanie jest przyczyną zapominania, trzeba by dowieść, że między procesem uczenia się a zapomnieniem nie ma żadnej aktywności umysłowej, która mogłaby zmienić lub zakłócić wyuczoną informację. Musielibyśmy również wiedzieć, że owa informacja faktycznie nie znajduje się już w mózgu, a nie tylko nie mamy do niej dostępu. Być może zanikanie jest odpowiedzialne za utratę informacji z pamięci długotrwałej, jednak na razie można jedynie stwierdzić, że tracimy w ten sposób informacje zawarte w pamięci sensorycznej i krótkotrwałej, kiedy nie jest możliwe powtarzanie podtrzymujące.

Dla większej jasności:

pamięć długotrwała jest całą wiedzą osoby o sobie samym i o świecie, zbiorem wszystkich doświadczeń, zdarzeń, emocji, umiejętności (itd.), które zostały do niej przeniesione z pamięci sensorycznej i krótkotrwałej. Pamięć krótkotrwała ma ograniczoną pojemność i czas przechowywania. Jeśli nie kierujemy świadomie naszej uwagi na znajdującą się w niej informację, zostaje ona utracona po ok. 20 s. Jest także zwana pamięcią operacyjną lub roboczą, ponieważ to w niej zachodzi świadome przetwarzanie zapamiętanego materiału. Pamięć sensoryczna to pierwotny rodzaj pamięci przechowujący wrażenia utworzone z bodźców odbieranych zmysłami.

Podobnie, jak kilkukrotne naświetlanie negatywu niweczy ostrość pierwotnego obrazu, informacja jest blokowana przez zakłócenia z innych informacji i doświadczeń. Obrazuje to dobrze zjawisko zwane wpływem miejsca w szeregu – pozycje z końca listy utrudniają przypomnienie sobie pozycji ze środka listy. Interferencja może działać w dwie strony: nauczenie się danego materiału wczoraj może przeszkadzać w uczeniu się materiału w dniu dzisiejszym lub też materiał zapamiętywany dzisiaj zakłóci dostęp do informacji zapamiętanych wczoraj. Interferencją rządzą trzy zasady:

1)      im większe podobieństwo, tym większa interferencja – bardziej interferują ze sobą dwie listy słów z tego samego języka, niż lista słów ze wzorami chemicznymi.

2)      materiał bezsensowny jest bardziej wrażliwy na interferencję (dlatego nie polecamy bezmyślnego wkuwania)

3)      im trudniejsze zadanie odwracające uwagę, tym bardziej zakłóca wyuczony wcześniej materiał

  • Nieskuteczne wydobywanie

Przypomina bezskuteczne poszukiwanie swojego samochodu na ogromnym parkingu. Nauczycielom zazwyczaj łatwiej jest wydobyć z uczniów konkretne informacje za pomocą zamkniętych pytań testowych, niż otwartych opisowych, ponieważ zadania wymagające samego rozpoznawania łatwiej ujawnią wiedzę, niż te, które wymagają aktywnego przypomnienia jej sobie. Czasem by przypomnieć sobie jakąś informację, wystarczy nieco inaczej sformułować pytanie. Wydaje się więc, że znaczna część naszych problemów z wydobywaniem informacji z pamięci związana jest z niewłaściwym kodowaniem zapamiętywanego materiału lub z nieodpowiednimi wskazówkami. Dla skuteczności wydobywania informacji ważny jest również kontekst społeczny. Na przykład czasem trudno jest przypomnieć sobie nazwisko dawnego kolegi z klasy lub nauczyciela, jeśli spotykamy ich przypadkiem w supermarkecie czy w autobusie – w innych okolicznościach, niż te, których używaliśmy do tworzenia w pamięci informacji o danej osobie. Sama niemożność przypomnienia sobie jakiegoś materiału nie świadczy więc nigdy o tym, że nie ma go już w pamięci.

Jest jeszcze jeden rodzaj zapominania niedotyczący może tak bardzo rzeczy takich jak wiedza, której uczymy się na egzaminy, ale warto o nim wspomnieć. Motywowane zapominanie jest powodowane przez czynniki natury psychologicznej. Zapomniane informacje są przechowywane, lecz nie mamy do nich dostępu, ponieważ został on zablokowany. Tak bywa w przypadku wspomnień, których nie chcemy pamiętać. Tych, które są bolesne, upokarzające, przerażające, które uderzają w poczucie własnej wartości, zagrażają utrzymaniu integralności naszego ja. Łatwiej zapomina się nieprzyjemne wspomnienia z dzieciństwa, niż przyjemne. Wszyscy również mamy tendencję do tego, by zapominać nazwiska ludzi, których nie lubimy, terminów spotkań, na które nie mamy ochoty pójść, pomysłów, których nie chcemy uznać za własne.

Jakby tego było mało, informacja podana w czasie przypominania może zniekształcić materiał wydobywany z pamięci. Ale o tym może następnym razem.

Informacje o Poradnia on-line

profesjonalna pomoc psychologiczna
Ten wpis został opublikowany w kategorii bez kategorii, P, psychologia. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s